Bóng đá Pháp và những thế hệ cầu thủ mang nhiều nguồn cội

Bóng đá Pháp và những thế hệ cầu thủ mang nhiều nguồn cội

Nhìn danh sách đội tuyển Pháp ở bất kỳ giải lớn nào, người ta sẽ thấy một tấm bản đồ.

Có tên gốc Bắc Phi, có tên gốc Tây Phi, có tên từ vùng Caribe thuộc Pháp, có tên Bồ Đào Nha, Ý, Ba Lan. Tất cả cùng mặc một màu áo xanh lam và cùng hát La Marseillaise trước giờ bóng lăn. Đó không phải hiện tượng mới. Bóng đá Pháp đã đi theo con đường này gần trọn một thế kỷ.

Từ thợ mỏ đến Quả bóng Vàng

Những thế hệ đầu tiên đến từ làn sóng lao động nhập cư châu Âu. Raymond Kopa, con trai một gia đình gốc Ba Lan sống ở vùng mỏ miền Bắc, đoạt Quả bóng Vàng năm 1958. Nhiều thập niên sau, Michel Platini, người có gốc gác Ý, trở thành gương mặt của đội tuyển vô địch Euro 1984.

Hai cái tên này cho thấy một điều khá rõ. Trong bóng đá Pháp, chuyện cầu thủ mang họ nước ngoài đã là bình thường từ rất lâu, trước khi nó trở thành đề tài tranh luận trên báo chí.

Mùa hè 1998 và cái tên "Black-Blanc-Beur"

Năm 1998, Pháp đăng cai World Cup và lần đầu vô địch. Đội hình ấy được báo chí gọi là "Black-Blanc-Beur", chơi chữ từ ba màu quốc kỳ để nói về một tập thể gồm cầu thủ da đen, da trắng và gốc Bắc Phi.

Người được nhắc nhiều nhất là Zinedine Zidane. Anh sinh ở Marseille, trong một gia đình gốc Algérie, và hai bàn đánh đầu của anh trong trận chung kết đã thành hình ảnh quen thuộc với cả một thế hệ người xem.

Lúc đó, nhiều người coi chiến thắng này là biểu tượng cho một nước Pháp hòa hợp. Thực tế phức tạp hơn.

Những năm sau, các cuộc tranh luận về bản sắc, về nhập cư, về vùng ngoại ô vẫn tiếp diễn, và đội tuyển nhiều lần bị kéo vào đó dù cầu thủ chỉ muốn đá bóng.

Dẫu vậy, hình ảnh năm 1998 vẫn ở lại. Nó được nhắc lại vào năm 2000, khi Pháp vô địch Euro, và một lần nữa vào năm 2018, khi Pháp vô địch World Cup tại Nga với một thế hệ mới.

Ngoại ô Paris, mỏ vàng của bóng đá

Nếu phải chọn một nơi tượng trưng cho bóng đá Pháp hiện đại, nhiều người sẽ chọn vùng ngoại ô quanh Paris.

Đó là những khu dân cư đông đúc, nhiều gia đình có nguồn gốc nhập cư, sân bóng nhỏ nằm ngay giữa các dãy chung cư. Trẻ con đá bóng từ khi biết đi, ngoài sân trường, dưới chân cầu thang, trên những mảnh sân cỏ nhân tạo được thành phố xây giữa khu nhà. Các CLB nghiệp dư trong vùng có hệ thống tuyển trạch dày đặc, và các tuyển trạch viên của CLB chuyên nghiệp, cả trong lẫn ngoài nước Pháp, theo dõi những sân này rất sát.

Kylian Mbappé lớn lên ở Bondy, một thị trấn ngoại ô như thế. Trường hợp của anh nổi tiếng, nhưng không cá biệt. Rất nhiều cầu thủ đang đá ở các giải lớn châu Âu bước ra từ những khu tương tự.

Hệ thống đào tạo đứng phía sau

Tài năng tự nhiên chỉ là một nửa câu chuyện.

Nửa kia là hệ thống.

Pháp có trung tâm đào tạo quốc gia Clairefontaine của Liên đoàn bóng đá, cùng mạng lưới học viện trẻ của các CLB chuyên nghiệp trải khắp cả nước. Cầu thủ trẻ được học bóng đá song song với học văn hóa, đi qua các cấp đội tuyển trẻ, rồi mới lên đội một.

Kết quả là Pháp xuất khẩu cầu thủ rất nhiều. Ở hầu hết các giải lớn châu Âu đều có cầu thủ được đào tạo tại Pháp. Một số người mang hai quốc tịch còn chọn khoác áo đội tuyển quê hương của cha mẹ, nên ở các giải đấu châu Phi cũng thấy không ít gương mặt lớn lên ở Pháp.

Ligue 1, nơi những thế hệ mới bắt đầu

Phần lớn các tài năng ấy ra mắt ở Ligue 1 trước khi đi xa hơn. Giải có 18 đội từ mùa 2023–24, và tiếng tăm của nó với giới tuyển trạch nằm ở chỗ đó: một giải cho cầu thủ trẻ cơ hội đá chính sớm.

Với người hâm mộ ở Việt Nam, theo dõi Ligue 1 là cách để thấy trước những cái tên mà vài năm sau có thể xuất hiện ở các CLB lớn. Muốn xem nhanh tỷ số các giải châu Âu sau một đêm, nhiều người mở kqbd như một chỗ tra cứu tiện tay.

Còn nếu chỉ quan tâm giải Pháp, trang Ligue 1 ở https://banthang.me/phap/ligue-1/ gom kết quả, lịch đấu và bảng xếp hạng của giải. Theo dõi đều đặn một thời gian, ta sẽ bắt đầu nhận ra những đội nào hay trao cơ hội cho cầu thủ trẻ.

Một đội tuyển kể chuyện xã hội

Bóng đá Pháp vì thế luôn mang hai lớp. Lớp thứ nhất là thể thao: kỹ thuật, thể lực, chiến thuật. Lớp thứ hai là câu chuyện về một xã hội đa dạng, với đủ niềm tự hào lẫn va chạm.

Không phải ai cũng muốn nhìn đội tuyển qua lăng kính ấy. Nhưng khi những cầu thủ mang tên gọi từ khắp nơi cùng đứng hát quốc ca, khó mà không nghĩ tới nó.